Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

1. Đại cương
Đau vùng cổ vai là bệnh lý khá phổ biến, bệnh do nhiều nguyên nhân, thường xảy ra ở người lớn, đặc biệt từ trên 40 tuổi, làm ảnh hưởng nhiều đến năng xuất lao động xã hội. Theo Kramer Jurgen, tỷ lệ mắc bệnh đĩa đệm cột sống cổ chiếm 36,1%, đứng thứ hai sau bệnh lý đĩa đệm cột sống thắt lưng. Ở các trung tâm chuyên khoa thần kinh, chứng đau vùng cổ vai chiếm tới 18,2% của cơ cấu mặt bệnh điều trị nội trú. Tại các phòng khám đa khoa, tỷ lệ bệnh nhân đau cổ – vai đến khám khoảng 28 – 35%. Hồ Hữu Lương và cs cho thấy tỷ lệ bệnh nhân đau cổ – vai – cánh tay điều trị tại khoa Thần kinh – Bệnh viện 103 trong 10 năm từ 1990 – 1999 chiếm 23,1%. Vì vậy, nghiên cứu tìm hiểu nguyên nhân các chứng bệnh đau cổ – vai, đồng thời điều trị và dự phòng các chứng bệnh này là một yêu cầu cấp thiết đối với đời sống xã hội, đòi hỏi sự kết hợp của nhiều chuyên ngành nội, ngoại khoa, điều trị lý liệu, phục hồi chức năng.
1.1. Nhắc lại sơ lược giải phẫu, sinh lý cột sống cổ:
Cột sống có 32 – 33 đốt, trong đó 7 đốt sống cổ từ C₁ – C₇, đốt C₁ còn gọi là đốt đội, đốt C₂ còn gọi là đốt trục. Cột sống cổ có đường cong ưỡn ra trước. Thân đốt sống có đường kính ngang lớn hơn đường kính trước – sau, ở mặt trên có hai mỏm móc hay gọi là “mấu bán nguyệt”, cuống sống tròn và dày, mỏm ngang có lỗ ngang cho động mạch đốt sống đi qua, từ C₂. Gai sống tách làm hai củ dài dần từ C₂ – C₇. Lỗ đốt sống to dần từ C₁ – C₅, nhỏ dần từ C₆ và C₇.
Giữa hai đốt sống từ C₂ trở xuống có các đĩa đệm gian đốt sống, các đĩa đệm này dày ở phía trước, mỏng ở phía sau, tạo nên đường cong ưỡn ra trước. Mỗi đĩa đệm được cấu tạo bởi các vòng sợi collagen và nhân nhầy có chiều cao 3mm bằng 2/5 chiều cao thân đốt sống

Rễ TK bị TT	Rối loạn cảm giác (đau, giảm cảm giác, tê bì)	Rối loạn vận động	Mất phản xạ
C₁	Vùng da chỏm đầu
C₂	Vùng da sau đầu, da phía bên dưới mặt và một phần vành tai
C₃	Vùng gáy riêng trên bả vai	- Cảm giác nói khó do TT dây XII - Khó thở, tức ngực do TT dây hoành
C₄	Vùng cơ thang và vùng trên ngoài của cánh tay (teo cơ thang, cơ vùng gáy)	Ho, nấc, khó thở khi dây hoành bị kích thích (C₃ – C₄)
C₅	Vùng gáy, mỏm vai mặt ngoài cánh tay (hội chứng vai – cánh tay)	Yếu cơ delta
C₆	Mặt trước cánh tay, mặt ngoài cẳng tay, ngón tay cái	Yếu cơ ngửa dài, cơ nhị đầu cánh tay, cơ cánh tay trước	Gân cơ nhị đầu và trâm quay
C₇	Mặt sau cánh tay, cẳng tay, 3 ngón giữa Đau vùng trước tim, cơn đau thắt ngực (vì rễ C₆, C₇ phân bố cảm giác cho cơ ngực lớn và bé).	Yếu cơ duỗi chung ngón tay	Gân cơ tam đầu
C₈	Mặt trong cánh tay, cẳng tay và ngón út	Yếu các cơ gấp ngón tay và cơ bàn tay	Trụ – sấp