Thứ ba, Ngày 2 / 09 / 2014 Thời tiết
Bài viết
Tra Bệnh theo vần

A Ă Â B C D Đ E Ê F G H I J K L M N O Ô Ơ P Q R S T U Ư V W X Y Z

Giải phẫu vùng mông

VÙNG MÔNG

Bài giảng Giải phẫu học
Chủ biên: TS. Trịnh Xuân Đàn

1. GIỚI HẠN VÀ PHÂN KHU VÙNG MÔNG
Vùng mông (regio glutea) gồm các phần mềm che lấp mặt sau ngoài xương chậu và khớp chậu đùi. Là một vùng quan trọng, có nhiều cơ, đặc biệt nhiều mạch máu thần kinh từ trong chậu hông đi ra, rồi đi xuống mặt sau của đùi. Về giới hạn vùng mông: ở trên là mào chậu, ở dưới ứng với nếp lằn mông, ở trong là rãnh liên mông (mào xương cùng), ở ngoài là đường kẻ từ gai chậu trước trên đến tới bờ trước mấu chuyển to.
Từ phạm vi giới hạn nêu trên, ta có thể kẻ 3 đường để chia mông ra 4
khu:
- Đường ngang từ gốc rãnh liên mông ra ngoài chia khu mông làm 2
phần.
- Đường thẳng góc với đường ngang và cách rãnh liên mông độ 2, 3 khoát tay chia vùng mông làm 4 khu. Trong đó, khu trên ngoài có nhiều cơ, mạch máu thần kinh đã chia nhỏ nên có thể tiêm mông.
- Đường định chiếu cơ tháp (cơ hình lê): từ gai chậu sau trên tới mấu chuyển to xương đùi chia vùng mông làm khu trên tháp và khu dưới tháp.
- Ngoài ra còn có nhiều đường để định vị mấu chuyển lớn đánh giá khớp chậu đùi và các đường rạch phẫu thuật bó mạch thần kinh ở mông.
Như vậy vùng mông có 4 mốc xương có thể sờ thấy được: gai chậu sau trên ở phía sau trong; ụ ngồi phía dưới trong; gai chậu trước trên ở phía trên ngoài và mấu chuyển to ở phía dưới ngoài.
2. CẤU TẠO
Trên thiết đồ cắt đứng dọc qua vùng mông, từ nông vào sâu, gồm có:
2.1. Da, tổ chức tế bào dưới da
Trong lớp tổ chức tế bào dưới da có nhiều tổ chức mỡ, các nhánh thần kinh nông: ở trên có nhánh dây thần kinh liên sườn XII, ở dưới có dây thần kinh hông bé (đùi bì sau), ở ngoài có dây thần kinh đùi bì (đùi bì ngoài).
Mạc nông của vùng mông chia làm hai lá bọc lấy cơ mông to, xuống dưới dính vào mạc đùi và ra ngoài dính với dải chậu chày và cơ căng cân đùi.
2.2. Các cơ
Cơ vùng mông có thể chia ra làm 2 loại:
- Loại cơ chậu hông mấu chuyển gồm cơ căng mạc đùi, 3 cơ mông (to, nhỡ, bé) và cơ hình lê hay cơ tháp. Đây là những cơ duỗi, dạng và xoay đùi.
- Loại cơ ụ ngồi mấu chuyển gồm cơ sinh đôi, cơ bịt trong, cơ bịt ngoài và cơ vuông đùi. Các cơ này có động tác chủ yếu là xoay ngoài đùi.
Các cơ vùng mông được xếp làm 3 lớp.
2.2.1. Lớp nông
Có hai cơ
- Cơ mông to (m. gluteus maximus) bám từ mào chậu, đường mông sau, mặt sau xương cùng và dây chằng cùng ụ ngồi tới bám vào ngành ngoài đường ráp của xương đùi. Tác dụng dạng và duỗi đùi.
1. Cơ mông to
2. Bó mạch, thần kinh mông trên
3. Thần kinh cơ bịt trong và sinh đôi trên
4. Thần kinh bì mông dưới
5. Thần kinh ngồi
6. Thần kinh đùi bì sau
7. Cơ vuông đùi
8. Cơ hình lê
9. Cơ mông bé
10. Cơ mông nhỡ
Hình 3.12. Cơ, mạch và thần kinh vùng mông - Cơ căng mạc đùi (m. tensorfascia latae) bám từ mào chậu, gai chậu trước trên xuống bám vào dải chậu chày. Tác dụng căng mạc đùi, gấp đùi duỗi cẳng chân.
* Dải chậu chày là một dải mô sợi nối giữa hai lá cân nông của cơ mông lớn, bao cơ căng cân đùi và liên tiếp với mạc đùi rồi xuống bám vào củ Gerdy và lồi cầu ngoài xương chày.
2.2.2. Lớp giữa
Có 1 cơ là cơ mông nhỡ (m. gluteus medius) từ 3/4 trước mào chậu,
đường mông giữa ở mặt ngoài xương cánh chậu đến mấu chuyển to xương
đùi. Tác dụng dạng đùi, bó trước gấp và xoay trong đùi, bó sau xoay ngoài
đùi. Ngoài ra còn nghiêng chậu hông.
2.2.3. Lớp sâu
Có 7 cơ lần lượt từ trên xuống dưới.
- Cơ mông nhỏ (m. gluteus minimus) bám từ đường mông trước ở mặt ngoài xương cánh chậu tới bờ trước mấu chuyển to xương đùi. Động tác như cơ mông nhỡ.
- Cơ hình lê (m. piriformis) hay cơ tháp: bám từ mặt trong xương cùng, qua khuyết mẻ hông to ra khu mông, tới hố ngón tay của đầu trên xương đùi. Cơ tháp là cơ dùng làm mốc để phân chia cơ, mạch, thần kinh vùng mông. Tác dụng xoay ngoài đùi.
- Cơ bịt trong (m. obturatorius internus) bám từ chu vi lỗ bịt và mặt trong màng bịt, qua khuyết mẻ hông to ra khu mông, rồi quặt lại bám vào hố ngón tay của đầu trên xương đùi. Động tác xoay ngoài đùi, duỗi và dạng đùi khi đùi ở tư thế gấp.
- Cơ sinh đôi trên (m. gemellus superior) và sinh đôi dưới (m. gemellus illferior), bám từ gai hông, khuyết ngồi bé, ụ ngồi rồi cả hai cơ sinh đôi này kết hợp chung với gân cơ bịt trong tới bám vào hố ngón tay xương đùi. Tác dụng như cơ bịt trong.
- Cơ bịt ngoài (m. obturatorius externus): bám từ vành ngoài lỗ bịt, màng bịt đi xuống dưới khớp hông, vòng qua cổ xương đùi tới bám vào hố ngón tay xương đùi. Động tác xoay ngoài đùi.
- Cơ vuông đùi (m. quadratus femoris) bám từ ụ ngồi, tới bám vào mào liên mấu của xương đùi. Tác dụng xoay đùi ra ngoài.
* Tóm lại: ở khu mông có 3 cơ mông và 6 cơ chậu hông mấu chuyển bám từ trong chậu hông, hầu hết đều tới bám vào mấu chuyển to xương đùi, có tác dụng chung làm dạng và xoay đùi ra ngoài.
2.3. Cân sâu
Trên ết đồ cắt dọc vùng mông, ở giữa 2 lớp cơ có một mảnh cân ở trên dính vào mào chậu, ở dưới liên tiếp với cân của đùi gọi là cân mông hay mảnh chậu mấu.
2.4. Mạch thần kinh
Động mạch đều là nhánh bên của động mạch chậu trong. Thần kinh đều xuất phát từ đám rối cùng. Ở mông có 2 bó mạch thần kinh trên và dưới cơ hình lê.
2.4.1. Bó mạch thần hình trên cơ hình lê
Gồm có động mạch và thần kinh mông trên
- Động mạch mông trên (a. glutea superior): là một trong 4 ngành cùng của thân sau động mạch chậu trong, từ trong chậu hông qua khuyết ngồi lớn ra mông ở trên cơ hình lê, chạy áp sát xương rồi chia thành 2 ngành để cấp máu cho 3 cơ mông. Tại vùng mông, động mạch mông trên nối với động mạch mông dưới, với động mạch mũ đùi ngoài của động mạch đùi.
- Thần kinh mông trên (n. gluteus superior): là một nhánh cùng của đám rối thần kinh cùng, do thân thần kinh thắt lưng cùng và thần kinh cùng I tạo thành. Từ nguyên uỷ cùng với động mạch mông trên ở trong chậu hông qua khuyết ngồi lớn ra mông đi trên cơ hình lê và thường ở phía ngoài động mạch, chia làm 2 ngành chi phối cho các cơ mông bé, mông nhỡ và cơ căng cân đùi.
1. Xương cánh chậu
2. Cơ mông bé
3. Thần kinh mông trên
4. Cơ hình lê
5. Gai ngồi
6. Cơ bịt trong
7. Xương ngồi
8. Thần kinh ngồi
9, 15. Lá sâu mạc mông
10. Thần kinh đùi bì sau
11. Lá giữa mạc sâu
12. Mạch, thần kinh mông dưới
13. Cơ mông to
14. Lá nông mạc mông
16. Mạch, thần kinh mông trên
17. Cơ mông nhỡ
18. Mạc mông

Hình 3.13.
ết đồ cắt đứng dọc vùng mông (qua gai ngồi) 2.4.2. Bó mạch thần hình dưới cơ hình lê
- Thần kinh đùi bì sau (n. cutaneus femoralis posterior) hay thần kinh hông bé tách từ dây sống cùng I, II và III thuộc đám rối thần kinh cùng, qua bờ dưới cơ hình lê, xuống vùng đùi sau, ở bờ dưới cơ mông lớn tách ra các nhánh chi phối cảm giác cho da vùng mông và cơ quan sinh dục ngoài.
- Thần kinh ngồi (n. ischiadicus) là nhánh cùng lớn nhất của đám rối cùng nói riêng và của cơ thể nói chung, chi phối cảm giác và vận động phần lớn chi dưới.
Nguyên uỷ tách ra từ thân thần kinh thắt lưng cùng (LIV, LV) và dây sống cùng SI, II, III. Thần kinh ngồi đi ở bờ dưới cơ hình lê, trước cơ mông lớn và sau nhóm cơ chậu hông mấu chuyển để đi xuống vùng đùi sau.
Ở vùng mông thần kinh ngồi không tách ra nhánh bên nào. Bó mạch thần kinh mông dưới
+ Động mạch mông dưới (a. glutea inferior): là một ngành cùng của động mạch chậu trong, từ trong chậu hông đi qua lỗ mẻ hông to ra khu mông, ở dưới cơ hình lê rồi chia thành 2 ngành: ngành lên đi vào nuôi dưỡng cho các cơ mông và nối với động mạch mông trên; ngành xuống đi vào các cơ đùi sau và nối với động mạch mũ đùi, các nhánh xiên của động mạch đùi sâu.
+ Thần kinh mông dưới (n. glutea inferior) là một nhánh của đám rối thần kinh cùng. Từ trong chậu hông, qua khuyết ngồi lớn ra mông, ở bờ dưới cơ hình lê tách nhánh chi phối vận động cho cơ mông lớn.
- Bó mạch thần kinh thẹn
+ Động mạch thẹn trong (a. pudenda interna) là một nhánh của động mạch chậu trong ra ngoài qua khuyết hông to, bờ dưới cơ hình lê, sau đó lại vòng qua gai hông, khuyết ngồi bé đi trong ống thẹn (Alcook) vào vùng đáy chậu, hậu môn và cơ quan sinh dục ngoài.
+ Thần kinh thẹn (n. pudendus) xuất phát từ nhánh trước của thần kinh cùng II, III, IV, rồi sau đó đi như động mạch thẹn đến vùng đáy chậu và bộ phận sinh dục ngoài.
* Tóm lại: bó mạch thần kinh dưới cơ hình lê phức tạp hơn và có thể chia thành 3 lớp từ nông và sâu
- Lớp nông gồm thần kinh đùi bì sau
- Lớp giữa gồm thần kinh ngồi, bó mạch thần kinh mông dưới và bó mạch thần kinh thẹn.
- Lớp sâu gồm các nhánh nhỏ từ đám rối cùng tới vận động trực tiếp cho các cơ sâu của mông.
1. Động mạch chủ bụng
2. Động mạch chậu chung phải
3. Động mạch chậu ngoài
4. Động mạch mông trên
5. Động mạch rốn
6. Động mạch tử cung
7. Động mạch bàng quang dưới
8. Động mạch trực tràng dưới
9. Động mạch thẹn trong
10. Động mạch mông dưới
11. Động mạch mông trên
12. Động mạch chậu trong
Hình 3.14. Các nhánh của động mạch chậu trong
Các bài viết khác
y duoc tinh hoa